(دانش اگر در ثریا هم باشد مردانی از سرزمين پارس بدان دست خواهند یافت) پیامبر اکرم
درسال 365ق در حومه شهر(کاث) پایتخت، خوارزمشاهیان، کودکی چشم به جهان گشود. پدرش احمد نام اورا محمد نهاد و چون در حومه شهر به دنیا آمده بود بیرونی لقب گرفت. در برگی دیگر از تاریخ نیز گفته اند پدرش اخترشناس دربار خوارزمشاه بود که در پی حسودی درباریان از دربار رانده شد و به ناچار به روستایی نزدیک خوارزم ساکن شد، ابوریحان دوران های مختلفی را پشت سر گذاشت و در دربار خوارزمشاهیان خدمات علمی فراوانی را انجام داد تا اینکه در ۲۵ سالگی که در زادگاه خود میزیست، تصمیم گرفت که شهر خود را به مقصد بخارا ترک کند.
گویا چهره افراد فرهیخته هر کسی را مجذوب خود میکند. طولی نکشید که در بخارا نیز منصور سامانی را مجذوب خود کرد.ابوریحان ۷ سال به عنوان ستاره شناس درباره خوارزمشاه ابوعباس مأمون ابن مأمون گذراندتا این که تحت فشار سلطان محمود غزنوی قرار گرفت، البته به دستوری از سلطان محمود غزنوی قرار بر این شد که دانشمندان گردآمده در دربار را به غزنه بفرستند. از میان دانشمندان ابن سینا و ابوسهل عیسی شبانه به سوی اصفهان گریختن ولی بیرونی و ابوالخیر خمار دستگیر شدند و به اجبار راهی غزنه شدن به طوری که ۳۰ سال از عمر ارزشمند خویش را در آنجا گذراند وحکومت سه پادشاه غزنوی را به چشم دید. اگر بتوان تمام آثار این دانشمند را شمرد از رساله تا تالیفات کوتاهش، ۱۸۰ اثر می توان اشاره کرد. این بزرگ مرد مسلمان از میان ۱۸۰ آثار خود ۱۱۵ عنوان به ریاضیات و نجوم و مطالب و وابسته به آن از جمله ستاره شناسی پرداخته بنا به گفته مورخان فقط ۲۸ عنوان از آنها به دست آیندگان رسیده و مورد استفاده قرار گرفت. این بزرگ مرد تاریخ تمامی دانش های دانشگاهی روزگار ما همچون تاریخ ادبیات، فلسفه، طبیعیات ریاضیات، هندسه و ستاره شناسی دستی داشته است که امروزه نیز در هر کجای جهان هر کس با تأمل در آثار او انگشت به دهان می ماند، به طوری که به باور برخی صاحب نامان خارجی نیز از جمله ( ادوارد زاخاو) بیرونی بزرگترین نابغه تاریخ است که تاریخ به من نشان داده است. اما به علت غفلت زندگی نامه نویسان دوره اسلامی آثار او را در ترجمه متن های علمی از عربی به لاتین ترجمه نشد. اما آنچه او را در یادها ماندگار تر کرده بود، این بود که فراتر از روزگار خود می اندیشید به همین دلیل نتوانسته بود خدمات ارزنده ای به جهان عرضه کند. برای مثال در پایان کتاب( اسطرلابات) معادلهای برای اندازهگیری نیمکره آورده که دانشمندان غربی این معادله ها را به نام او نوشتند. که هر بار ورق زدن آن در دانشگاهها افتخاری برای ایران و مسلمانان به ارمغان می آورد ابوریحان با آزادی هر چه تمام بارها درباره گردش زمین به دور خورشید صحبت کرده و از کسانی که زمین راساکن فرض میکرده استدلال می خواسته و به مناظره دعوت می کرده. و علت وجود اشیا در زمین را وجود قوه ای در زمین بیان کرده بنابراین سال ها قبل از نیوتن جاذبه زمین پی برده است قرنها پیش از کوپرنیک و گالیله موضوع گردش زمین به دور خورشید را آزادانه بیان می کرده و برخلاف صحنهای که برای گالیله پیشآمده است نظریه وی توسط روحانیان اسلامی پذیرفته شده است. علاوه بر این به هر کجای زندگی ابوریحان که می نگری و هرچه بیشتر در نوشته ها و مقالات ابوریحان تامل می کنید. عشق و علاقه او به ویژه ائمه اطهار موج می زند در کتابهای گوناگون گوناگون به بهانه های گوناگون به بیان مسائل گوناگونی از امیرالمؤمنین، امام حسن و امام حسین و امام صادق پرداخته است، حتی در کتاب های گوناگون به بهانه های گوناگون به بیان مسائل گوناگونی از ائمه پرداخته است و نسبت به مسائلی مانند غدیر خم و جریان مباهله و حادثه عاشورا حساسیت و علاقه نشان داده و در بسیاری از موارد که ربطی به مسائل دینی ندارد آن را دینی مطرح کرده است. وی به این دلیل که بیشتر عمر خود را در دربار و در میان سلاطین گذرانده آثاری به نام پادشاهان بر جای گذاشته و از آثار او میتوان به (ماللهند بهترین اثر تاریخ و آداب و دانش هنر است و کتاب دیگر او (قانون مسعودی) یک دانشنامه ستاره شناسی جغرافیا هیئت و ریاضی که در ۱۱ بخش است اشاره کرد. بیرونی در این کتاب کوشیده است جنبش پیچیده سیاره ها را بررسی کندو نظریه دانشمندان پیش از خود ارسطو را به چالش کشیده است و اثر دیگر او( الجماهر) است که چند آزمایش را شرح میدهد و در آن باور غلط مردمان را مورد بحث قرار می دهدو سعی در از بین بردن خرافات غلط مردم دارد.
و در اثر دیگری به پیشینه تاریخ و نظرات دانشمندان پرداخته است این اثر در کتاب آثارالباقیه مشاهده می شود.
هم اکنون تندیس او در کنار سه دانشمند ایرانی دیگر در سازمان ملل قابل مشاهده است.
